استان خوزستان با برخورداری از منابع آبی و خاک غنی، همواره به عنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور شناخته شده و با دارا بودن ظرفیتهای گسترده در زمینههای مختلف کشاورزی، به ویژه در تولید محصولات استراتژیکی همچون گندم، برنج، چغندر، نیشکر و خرما، از جایگاه ویژهای در امنیت غذایی کشور برخوردار می باشد اما در سالهای اخیر، مشکلات ساختاری و مدیریتی در بخش کشاورزی این استان به شدت افزایش یافته است
طی چندسال اخیر با خشکسالیهای پیدرپی، کاهش منابع آبی، آلودگی محیطزیست، و مشکلات در زیرساختها، مانع از بهرهبرداری مطلوب از ظرفیتهای کشاورزی استان گریده است
سفر دکتر پزشکیان به خوزستان فرصتی برای بررسی دقیقتر مشکلات موجود و ارائه راهحلهای مناسب برای احیای این بخش مهم از اقتصاد استان است.در این یادداشت برخی از چالشهای کشاورزی خوزستان مطرح گردیده است
یکی از اصلیترین مشکلات کشاورزی در خوزستان، کمبود منابع آبی و بحران آب است. این مشکل به دلایل مختلفی از جمله تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، و بهرهبرداری نامناسب از منابع آبی به وجود آمده است. کاهش شدید سطح آب در رودخانههای کارون، دز و کرخه، که منابع اصلی آبی استان هستند،به خصوص در پایین دست این رودخانه ها موجب کاهش توانایی آبیاری اراضی کشاورزی گردیده است
مصرف بیرویه آب در بخش کشاورزی و استفاده از روشهای سنتی آبیاری، یکی دیگر از مشکلات عمده کشاورزی خوزستان است. در بسیاری از اراضی کشاورزی استان خوزستان بخصوص شهرهای دزفول،شوشتر،شوش که از باارزش ترین زمین های کشاورزی استان می باشند، از روشهای قدیمی آبیاری مانند آبیاری غرقابی استفاده میشود که باعث هدررفت شدید منابع آبی میشود. در حالی که این استان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی کشور شناخته میشود، استفاده از روشهای نوین آبیاری در این استان بسیار محدود است که نیازمند توجه دولت به این مسئله می باشد
آلودگی محیطزیست، به ویژه آلودگی خاک و آب، یکی دیگر از مشکلات اساسی در کشاورزی خوزستان است. وجود صنایع آلاینده مانند نفت، پتروشیمی، و صنایع سنگین در اطراف مناطق کشاورزی، مانند کارخانه های خمیرمایه باعث آلودگی شدید منابع آبی و خاکی شده است این آلودگیها نه تنها به سلامت کشاورزان آسیب میزند، بلکه کیفیت محصولات کشاورزی را کاهش داده و موجب بروز بیماریها و مشکلات زیستمحیطی میشود.
از سوی دیگر، برخی از شورهزاریهای زمینها و بیابانزایی در برخی از مناطق استان نیز به دلیل استفاده غیرمناسب از منابع آب و عدم توجه به بهبود خاکهای کشاورزی، وضعیت را بدتر کرده است که با افتتاح سد گتوند زمین های حاصل خیز بیشتری نیز به شوره زار تبدیل شده اند
یکی از مشکلات دیگر کشاورزی خوزستان، عدم توسعه صنایع تبدیلی است در حالی که این استان از تولیدات عمدهای چون خرما،چغندر نیشکر، و گندم برخوردار است، صنایع تبدیلی این محصولات در استان بسیار ضعیف است. این موضوع باعث میشود که بسیاری از محصولات کشاورزی به صورت خام به بازار عرضه شوند و کشاورزان نتوانند از ارزش کامل تولیدات خود بهرهبرداری کنند.
مشکلات اقتصادی کشاورزان در خوزستان یکی دیگر از مسائل مهم می باش، عدم حمایتهای دولتی و نهادهای مالی در زمینه تولید و بازاریابی محصولات کشاورزی، موجب شده تا بسیاری از کشاورزان توانایی مدیریت و توسعه تولیدات خود را نداشته باشند. همچنین، مشکلات در تأمین مواد اولیه برای کشاورزی، از جمله کود و سموم، فشار زیادی به کشاورزان وارد کرده است و کشاورزان هرساله با این چالش دست و پنجه نرم می کنند.
اما با مدیریت منابع آبی و استفاده از فناوریهای نوین آبیاری می توان تا حدودی از هدر رفت منابع آبی پیشگیری نمود، برای حل مشکل کمبود منابع آبی در خوزستان، اولین و مهمترین گام، مدیریت بهینه منابع آبی است. استفاده از روشهای نوین آبیاری مانند آبیاری تحت فشار و آبیاری قطرهای، میتواند به کاهش هدررفت آب و افزایش بهرهوری کمک کند. دولت باید به کشاورزان تسهیلات لازم برای راه اندازی این سیستمها را فراهم کرده و آموزشهای لازم را در این زمینه ارائه بدهد
همچنین بهبود مدیریت سدها و شبکههای آبیاری در استان، به ویژه در مناطق شمالی استان میتواند به تأمین منابع آبی مورد نیاز کشاورزی کمک کند. همچنین، نظارت دقیق بر مصرف آب در بخشهای مختلف، از جمله کشاورزی، شرب و صنعت، ضروری می باشد
دولت میتواند با اعطای تسهیلات و ایجاد زیرساختهای لازم برای راهاندازی واحدهای صنعتی تبدیلی در مناطق کشاورزی، به کشاورزان کمک کند تا محصولات خود را به صورت فرآوری شده به بازار عرضه کنند و از این طریق درآمد کشاورزان نیز وسعت یابد، این راهکار میتواند زمینهساز اشتغالزایی در مناطق روستایی و کاهش نرخ بیکاری شود.
علاوه بر این، توسعه زیر ساخت صادراتی مانند حمایت از صادرات هوایی و حمایت از سورتینگ ایجاد بازارهای فروش محصولات کشاورزی و بهبود زیرساختهای حملونقل و توزیع محصولات نیز از دیگر اقدامات ضروری است
خوزستان بهدلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و زمین های حاصلخیز و مرغوب کشاورزی ظرفیت بالقوهای برای توسعه مرز هوایی و سورتینگ صادرات دارد به عنوان نمونه؛ دزفول یکی از قطبهای تولید محصولات کشاورزی و باغی کشور است. وجود مرز هوایی میتواند صادرات محصولات شمال استان به کشورهای منطقه وفرا منطقه ای را تسهیل کرده و باعث توثعع صادرات و سود سرشار کشاورزان گردد صادرات هوایی بهویژه برای محصولات با زمان ماندگاری کم مانند صیفی وسبزیجات امکان دسترسی سریع به بازارهای جهانی را فراهم میکند.ایجاد مرز هوایی میتواند موجب افزایش اشتغالزایی، بهبود زیرساختهای حملونقل و رشد اقتصادی استان شود.
تجهیز فرودگاه دزفول برای صادرات هوایی با ایجاد ترمینالهای اختصاصی صادراتی سرمایهگذاری در راهاندازی واحدهای پیشرفته سورتینگ محصولات کشاورزی و توسعه روابط تجاری با کشورهای حوزه خلیج فارس و آسیای میانه که متقاضی محصولات کشاورزی ایران هستند باعث ترغیب کشاورزان به کاشت محصولات با کیفیت تر و همچنین تضمین سود دهی محصولات کشاورزی می شود که هرساله بدلیل کاهش قیمت و نبود خریدار توسط گاوآهن ادوات کشاورزی شخم زده می شوند و حاصل دست رنج چندماه کشاورزان و خانواده آنان به راحتی از بین می برد و ضربه مهلکی بر پیکر کشاورزی استان وارد می آورد.
سفر رئیسجمهور به خوزستان و توجه به مشکلات کشاورزی این استان، فرصتی مهم برای طرح راهحلهای عملی و موثر برای رفع چالشهای موجود در بخش کشاورزی است. با اجرای برنامههای صحیح در زمینه مدیریت منابع آبی، توسعه صنایع تبدیلی، حمایتهای مالی از کشاورزان، تقویت زیرساخت های صادرات محصولات استان بخصوص صیفی جات و سبزیجات و کنترل آلودگی محیطزیست، میتوان به بهبود وضعیت کشاورزی استان خوزستان کمک کرد و از ظرفیتهای بالای این استان برای توسعه پایدار بهرهبرداری کرد.
بهمن بهرامی
مدیرمسئول دزآرمان
